(InfoTV) - Theo nguyên Bộ trưởng Bộ Thương mại, ông Trương Đình Tuyển, nếu sức ép lớn nhất của Việt Nam khi gia nhập WTO là thể chế và dịch vụ, thì hiện nay các hiệp định thương mại (FTA) song phương và khu vực lại gây nhiều sức ép về thương mại hàng hóa do đó khi Việt Nam thực hiện các cam kết hội nhập với đẩy nhanh cải cách trong nuớc, kinh tế vĩ mô của Việt Nam rất dễ tổn thương trước những cú sốc về giá, suy thoái khủng hoảng tài chính… từ bên ngoài.

Kinh tễ dễ bị tổn thương

Mục tiêu của chính sách thương mại thời kỳ 2011 – 2020 là cải thiện hiệu quả phân bổ nguồn lực, tăng xuất khẩu, giảm nhập siêu, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô. Các biện pháp cụ thể nhằm hoàn thiện cơ chế điều hành xuất nhập khẩu giai đoạn 2011 -2015, mục tiêu đến năm 2020 cũng đang được Bộ Công thương xây dựng. Nhưng theo nguyên Bộ trưởng Bộ Thương mại Trương Đình Tuyển, Chiến lược phải dựa trên sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo ông Tuyển, các FTA của ASEAN+1 yêu cầu khoảng 90% số dòng thuế về 0% vào năm 2015, còn lại sẽ đưa về 0% vào năm 2018. Vì vậy, khi Việt Nam thực hiện các cam kết hội nhập với đẩy nhanh cải cách trong nuớc, kinh tế vĩ mô của Việt Nam rất dễ tổn thương trước những cú sốc về giá, suy thoái khủng hoảng tài chính…, từ bên ngoài.

Đồng thời, áp lực cạnh tranh sẽ ngày càng gia tăng đối với DN Việt Nam, đặc biệt là giai đoạn từ 2015. Bởi khi đó, tỷ lệ bảo hộ hữu hiệu sẽ giảm đáng kể. DN sẽ gặp nhiều khó khăn hơn nếu không dần vươn lên, tạo dựng lợi thế cạnh tranh cho mình thông qua đón nhận, học hỏi công nghệ, kỹ năng quản lý và tận dụng lợi thế nhờ quy mô liên kết.

Đơn cử như ngành ô tô. Theo ông Tuyển, chiến lược phát triển và xây dựng ngành công nghiệp ô tô của chúng ta hiện nay là sai lầm, không dựa theo một quan điểm nhất quán. “Nếu muốn phát triển được ngành này ở Việt Nam, thì phải làm thế nào cho chi phí phải thấp nhất, chứ không phải dâng cao hàng rào bảo hộ. Các nhà đầu tư nước ngoài chỉ quan tâm đầu tư vào những nơi có chi phí thấp, chứ không phải đến những nơi có nhiều hàng rào bảo hộ cao”, ông Tuyển nói.

Tuy nhiên cũng theo ông Tuyển, chính sách cho ngành ô tô hiện nay đang còn bị dằng xé giữa hai yêu cầu, thứ nhất là hạn chế ô tô vì giao thông thấp kém. Nhưng đây chỉ là tư duy ngắn hạn. Nếu chúng ta giảm bớt những đầu tư vào những nơi không có hiệu quả, tập trung giải quyết hạ tầng cơ sở sớm hơn thì tình hình có thể đã khác. Chúng ta đã lo đi làm sân bay, cảng biển…, mà toàn dùng tiền nhà nước vào những nơi không hiệu quả. Và tình trạng này đến nay vẫn còn tiếp diễn.

Còn theo Ts. Võ Trí Thành, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương, ngành ô tô hiện nay muốn phát triển thì phải có 2 điều kiện cơ bản. Thứ nhất, chuyển giao công nghệ; thứ hai là lợi thế nhờ quy mô. Một khi thị trường Việt Nam chưa có lợi thế nhờ quy mô, mà chỉ có chuyển giao công nghệ, thì chúng ta hãy chấp nhận nằm trong chuỗi giá trị của những tập đoàn ô tô lớn. Lợi thế nhờ quy mô lớn ấy là từ quy mô khu vực và toàn cầu. Còn Việt Nam muốn có lợi thế quy mô thì thu nhập phải cao, đường xá phải thật tốt. Nhìn từ 2 góc độ đó, ngành công nghiệp ô tô của Việt Nam vẫn còn rất loay hoay về mặt chiến lược và tư duy.

Cơ hội kèm thách thức?

Theo ông Nguyễn Thành Biên Thứ trưởng Bộ Công thương, chúng ta đang đứng trước cơ hội rất lớn, đó là được các nước ASEAN và đối tác ASEAN+ trong giai đoạn 2011 – 2015 bảo lưu việc giảm thuế và mở cửa thị trường đối với một số hàng hóa và dịch vụ. Như vậy, trong 5 năm (2011 – 2015) Việt Nam vẫn được hưởng những ưu đãi về giảm thuế và mở cửa thị trường của các nước ASEAN 6 và các đối tác ASEAN + mà đã có các khu vực mậu dịch tự do đã ký.

"Đây là một cơ hội rất lớn, nhưng cũng lại là một thách thức. Bởi vì, hết năm 2015 chúng ta phải cam kết giảm thuế và mở cửa thị trường như tất cả các đối tác trong ASEAN khác", ông Biên nhấn mạnh.

“Vấn đề đặt ra hiện nay là làm sao trong vòng 3 năm tới, chúng ta vừa phải tận dụng cơ hội này, đồng thời cũng phải đưa DN “đối mặt” với sự cạnh tranh bình đẳng và ngang bằng sau năm 2015 như thế nào?” ông Biên đề xuất.

Tuy nhiên, bà Phạm Chi Lan, chuyên gia kinh tế lại cho rằng, lâu nay, một trong những cái làm giảm năng lực cạnh tranh của Việt Nam là do thiếu sự phối hợp với nhau. Chúng ta không nên trách các DN không liên kết với nhau, chính bản thân các bộ cần phải liên kết với nhau trong một chính phủ mà vẫn chưa thực hiện được, thì làm sao có thể trách DN.

“Tôi rất quan tâm đến mốc 2015. Từ trước đến nay, thuế tuy không bằng và hiệu quả bằng bảo hộ, nhưng từ nay đến 2015 sẽ không còn “cửa” cho việc bảo hộ. từ nay đến 2015 còn 3 năm, trong khi chiến lược của chúng ta là 10 năm, nếu nghĩ 10 năm thì còn rất nhiều thời gian, nhưng nếu tính đến 2013 thì thời gian còn lại là quá ít”, bà Lan nói.

Vẫn theo bà Lan, trong khi đó, DN hiện nay đang trong tình trạng “ sống dở, chết dở”, một số đã “chết như ngả dạ”. Vậy làm thế nào để có thể vực lại trong mấy năm tới đây để hạn chế số DN sẽ có khả năng “chết” hết vào năm 2015? Nếu không thúc đẩy nhanh chương trình tái cấu trúc và các chương trình liên quan, thì sẽ khiến cho chiến lược này nghe thì rất hay, nhưng sẽ chỉ là ảo vọng, chứ không còn khả năng thực hiện. Đến 2015 mà không làm được cái gì, thì 5 năm còn lại chắc không còn thời cơ.